Historia

Kłodnica przez stulecia była dla Gliwic źródłem wody, napędzała młyny, służyła przemysłowi i wyznaczała kierunek rozwoju miasta. Miała jednak także drugie oblicze. Po długotrwałych deszczach albo gwałtownych nawałnicach spokojna na co dzień rzeka potrafiła wystąpić z brzegów i w ciągu kilku godzin zamienić ulice w rwące potoki. W kronikach i archiwach fotograficznych zachowały się obrazy miasta zalanego w 1879 i 1940 roku. W pamięci współczesnych gliwiczan najmocniej zapisały się powodzie z lat 1997 i 2010 oraz podtopienia z 2016 roku.

Zapach świeżego tynku na nowych osiedlach mieszał się z dymem fabrycznych kominów, a oficjalny optymizm partyjnych gazet zderzał z prozą porannych zakupów. Gliwice z rocznika „Nowin Gliwickich” z 1976 roku to miasto w ciągłym ruchu, w którym niemal wszystko wymagało natychmiastowej poprawy, przyspieszenia albo gruntownego uporządkowania.

O Władysławie Suleckim, górniku kopalni „Gliwice”, współpracowniku KOR-u i współtwórcy Wolnych Związków Zawodowych rozmawiamy z Ewą Chudybą z Muzeum w Gliwicach. To na pierwszy rzut oka opowieść o człowieku pełnym sprzeczności: byłym milicjancie prześladowanym później przez milicję, robotniku rozczytanym w Mickiewiczu, katoliku gotowym ryzykować spokojem własnej rodziny i opozycjoniście, który nie pasował do żadnego wygodnego schematu.

Kiedy pod koniec 1956 roku „Nowiny Gliwickie” zapowiadały budowę pomnika Adama Mickiewicza, w tekście pobrzmiewał ton oczekiwania. Gazeta pisała, że za rok mieszkańcy zobaczą „pomnik Wieszcza”, a odsłonięcie przewidywano na połowę października.

Zanim handel przeniósł się do marketów, galerii i dyskontów, mieszkańcy kupowali, sprzedawali, targowali się i… plotkowali pod gołym niebem. Gliwice przez stulecia miały kilka miejsc przeznaczonych dla handlu: Rynek i place dla określonego przepisami asortymentu w tym targ koński, targ mleczny, targ mięsny, wreszcie targowisko nad wodą, które w pamięci wielu mieszkańców zapisało się już pod zupełnie inną nazwą — Balcerek.

Znajdującą się przy ulicy Bojkowskiej dawną Kopalnię Gliwice trudno przeoczyć. Wydobycia nie ma tu od lat, nie słychać maszyn, nie ma górniczych zmian ani codziennego ruchu zakładu. Zostały ceglane budynki, rozległy teren i cechownia z wieżą zegarową, w której obecnie znajduje się restauracja. 

Kiedy dziś mówimy o kolei w Gliwicach, najczęściej myślimy o dużym dworcu i pociągach dalekobieżnych. Tymczasem przez dziesięciolecia ważną częścią kolejowej historii miasta była także kolej wąskotorowa. Skromniejsza, wolniejsza, bliższa codziennemu życiu mieszkańców i przemysłowemu rytmowi Górnego Śląska. 

Współpraca Politechniki Śląskiej z miastem Gliwice ma długą tradycję, sięgającą samych początków istnienia Uczelni. Szczególny wymiar zyskała ona w latach 50. a owocem tej współpracy był Kinoteatr „X”. 

W drugiej połowie lat 50. Polska znajdowała się w momencie szczególnym. Z jednej strony kończył się okres najcięższego stalinizmu, z drugiej – społeczeństwo coraz wyraźniej zaczynało odczuwać głód nowoczesności.

Są realizacje architektoniczne, które z różnych powodów, mimo swojej wartości artystycznej szybko – za szybko znikają z krajobrazu. Dobrym przykładem jest katowickie Muzeum Śląskie, prawie oddane do użytku przed wrześniem 1939 roku i rozebrane niemalże do fundamentów w latach wojny. Podobnie, w ostatnim czasie podnoszą się głosy sprzeciwu wobec wyburzania niektórych postmodernistycznych obiektów powstałych w latach 90. ubiegłego wieku. Szczególnie jednak ulotne i - z perspektywy lat - tymczasowe są wszelkie projekty, w których główny nacisk położony jest na wystrój wnętrz. Tutaj ostateczny efekt pracy architekta jest najczęściej równie spektakularny i efektowny, co chwilowy i zależny od aktualnie panującej mody.