Historia jednej kamienicy. Cesarska korona Data dodania: 2026-10-21

Kiedy w 1893 roku Carl Martschin wychodził z biura radcy budowlanego Adalberta Kelma cieszył się, choć powściągliwie. Nie wiedział bowiem, co go tak naprawdę czeka, ale był pewien, że decyzja o budowie kamienicy, a potem otwarciu w niej restauracji, to dobra decyzja.

Nie tylko adres był ważny - nowy lokal miał się mieścić przy Wilhelmstrasse 33, ale też gotowość rodziny na wyzwanie. Jak pokazał czas, konsekwencja i renoma odegrały w tej historii istotną rolę. 

Od drzwi 

Wystarczy lekko je do siebie przyciągnąć i już jesteśmy w środku. Gwarno tu, ruch jak zawsze, stoliki oblegane, nad głowami klientów i klientek przelatują pokrzykiwania obsługi, z gracją przemyka ktoś z tacą, dziecko niecierpliwi się dlaczego jeszcze nie ma zmówienia, a jeśli ktoś nie chce czekać w środku, wychodzi na zewnątrz, już nie głównymi drzwiami, a tymi, które prowadzą na aleję. Ten scenariusz wcale się nie zmienił, choć zmieniły się czasy. Zamiast przy Wilhelmstrasse 33 jesteśmy przy Zwycięstwa 39. W tej samej kamienicy, w której Carl Martschin otwierał w 1895 roku restaurację. 

Od inicjału 

Przegapiłam go i to wielokrotnie. Choć kamienica jest ikoniczna. Reprezentacyjna, narożna, w stylu eklektycznym z przewagą elementów neobaroku i neorenesansu, z charakterystyczną kopułą. To właśnie pod nią znajdują się przegapione przeze mnie inicjały właściciela. CM. Ukryły się pewnie nie tylko przed moim wzrokiem, ale od teraz będzie łatwiej zapamiętać ich miejsce, a przede wszystkim pamiętać o osobach, które poświęciły rzemiosłu gastronomicznemu całe życie. O tej rodzinie wiadomo niestety niewiele, dobrze więc, że mamy chociaż ten inicjał. Rodzinny biznes, bo restaurację prowadziły kolejne pokolenia Martschinów, przetrwał kryzys wojenny ( lata 1914 -1918), i choć nieco podupadł, odrodził się i funkcjonował aż do 1945 roku. 

Od nazwy

Grand Cafe und Restaurant Kaiserkrone. Tak brzmiała pełna nazwa jednego z najsłynniejszych gliwickich lokali. Reklamował się, i to od początku, jako największa i najelegantsza kawiarnia górnośląska. Wszak nazwa zobowiązuje: cesarska korona musiała być przecież cesarska, choć restauratorzy dość często wykorzystywali w nazwach określenia królewsko – dworskie. 
Lokal zajmował parter budynku oraz część piwnicy. Od Wilhlemstrasse była kawiarnia z osobnym narożnym wejściem, od strony dzikiej Kłodnicy – pokoje w amfiladzie, w tym jeden z istotniejszych, czyli pokój zebrań. W osobnej sali, znajdującej się mniej więcej pośrodku – bufet, zaś obok niego pokój bilardowy. Na tyłach kamienicy była kuchnia i zaplecze gospodarcze, zaś w piwnicach – kręgielnia i pokój klubowy. W pozostałych pomieszczeniach w piwnicy mieściły się składy wina i piwa. Latem od strony dzikiej Kłodnicy na częściowo zadaszonych werandach można było wypoczywać i oczywiście korzystać z wykwintnego menu w kawiarni letniej. 

131 – tyle lat pod dzisiejszym adresem Zwycięstwa 39 mieści się restauracja 
50 – tyle lat Cesarska Korona, później Restauracja Silesia, znajdowała się w rękach rodziny Martschin
43 – tyle lat funkcjonowała po 1945 roku restauracja Polonia 
32 – od tylu lat w miejscu Cesarskiej Korony i Polonii jest McDonald`s

Co do dzierżawców, Małgorzata Kaganiec w swojej publikacji dotyczącej gliwickich lokali przed 1945 rokiem, wymienia Adama Funka z Wrocławia, osobę z dużym doświadczeniem, następnie Rudolfa Tomaszka (od 1901 roku) i wreszcie syna właściciela – Georga Martschina (od 1905 roku do 1931 roku). Cesarska korona była miejscem modnym, zawsze panował tu duży ruch, stąd podjęto decyzję by była czynna całą dobę, co w tamtych czasach było dość nowatorskim posunięciem. 

Od bil 

Jednak tym co przede wszystkim wyróżniało Cesarską Koroną były stoły bilardowe. Początkowo w dużej sali umieszczono dwa, finalnie znalazło się w niej pięć – najwięcej w całym mieście. Urządzano turnieje bilardowe (ogłaszając je nie tylko w lokalnej prasie), dość często wygłaszano też specjalistyczne wykłady związane z tą grą. 

Od nowa

Właściciel i dzierżawcy Cesarskiej Korony doskonale wiedzieli, że reklama lokalu to podstawa. Chociaż restauracja cieszyła się powodzeniem i była ulubionym lokalem gliwickich elit, dbano o odpowiednie nośniki reklamowe. Zatem: olbrzymi, widoczny z daleka stelaż z nazwą restauracji, podświetlany, markiza – również o dużej powierzchni, widoczna od strony Kłodnicy, ogłoszenia prasowe – w najpoczytniejszym dzienniku regionalnym, czyli OW, no i obecność na wielu pocztówkach. Dzięki temu możemy prześledzić także historię zmiany. W listopadzie 1926 roku Cesarska Korona staje się Restaurant Cafe Silesia. Powiększa się, kosztem sali bilardowej, część restauracyjna. Pod nową nazwą restauracja przetrwała do 1945 roku, od 1936 z nową właścicielką – wdową pod Georgu Martschinie, Elfie.  

Od nowa po raz drugi i trzeci

Rok 1945 był kresem dawnej Cesarskiej Korony. Kresem nie ostatecznym, bo nowa władza pod bezosobową nazwą Gospoda 2 dalej prowadziła w tym miejscu lokal gastronomiczny spółdzielczy. Zaś od 1951 roku na restauracyjnej mapie Gliwic pojawiła się Polonia, przez lata konkurentka Myśliwskiej. Pod adresem Zwycięstwa 39 przetrwała do początku lat 90. kiedy to w tym miejscu, w 1994 roku, powstała pierwsza w Gliwicach i druga na Śląsku, restauracja znanej sieci McDonald`s. 

Małgorzata Lichecka