Sara Malicka – Skrzek, architektka i urbanistka z Politechniki Śląskiej, z nagrodą śląskiego oddziału Towarzystwa Urbanistów Polskich za najlepszą pracę dyplomową z zakresu urbanistyki, gospodarki przestrzennej i zrównoważonego rozwoju. Praca dotyczy Gliwic a jej promotorem jest dr hab. inż. arch. Krzysztof Kafka.
Projekt dotyczy problemu transportu zbiorowego w mieście, a w szczególności możliwości wykorzystania nowoczesnych, nieoczywistych rozwiązań technicznych i inżynierskich. Malicka ujęła w pracy problem transportu zbiorowego jako warunku istnienia miasta sprawiedliwego - to znaczy zapewniającego sprawiedliwy dostęp do różnych terenów, funkcji i obiektów wszystkim mieszkańcom i użytkownikom.
Spójrzmy na transport inaczej
To proponuje w swojej pracy urbanistka, dodając, że w ostatnich czasach temat mobilności i dostępności oraz kreowania sprawiedliwych przestrzeni miast staje się bardzo popularny nie tylko w środowiskach akademickich. Rośnie także świadomość władz miejskich. - Większość dostępnych opracowań dotyczących mobilności odnosi się do powszechnie stosowanych, tradycyjnych środków transportu publicznego – do „poprawiania” ich działania i usprawniania już istniejących systemów. Spora część tekstów jest wtórna i nie wnosi do tematu nowych spostrzeżeń ani propozycji rozszerzenia dyskursu o aspekty nowoczesności, która szybko postępuje i która jest coraz intensywniej wprowadzana do naszego życia. W związku z dynamiczną sytuacją pandemiczną, niechęcią samorządów do zmian, ciągłym brakiem dostatecznej demokratyzacji przestrzeni miejskich, nieznikającym wykluczeniem transportowym oraz przyspieszającym rozwojem nowoczesnych technologii poruszane w mojej pracy problemy i badane aspekty są bardzo istotnym i aktualnym elementem dyskursu. Próba spojrzenia na możliwości rozwoju nowoczesnej mobilności i jej wpływ na miasta jest szczególnie ważna, szczególnie ze względu na jej oddziaływanie na jakość życia ludzi – co czyni temat interdyscyplinarnym (ze znaczącą rolą urbanistów i architektów) – tłumaczy Malicka – Skrzek.
Do opracowań zawartych w pracy wybrała Gliwice – bliskie jej sercu: tu się wychowała, uczyła i spędzała czas. Wybrała je także dlatego, że bardzo zależy jej na zrównoważonym rozwoju tego miasta z mocnym nastawieniem na dobro i potrzeby mieszkańców.
Miasto sprawiedliwe, czyli jakie?
Miasto sprawiedliwe to takie, które dąży do polepszania jakości życia użytkowników, opierając się na sprawiedliwości w dostępnie do różnych terenów, funkcji i obiektów wszystkim mieszkańcom i użytkownikom oraz na szansach, równości i możliwości wyboru – a te mogą być zapewnione między innymi dzięki dostępności transportowej – w ujęciu Malickiej – Skrzek realizowanej przez nowoczesne środki komunikacji publicznej. Koncepcja miasta sprawiedliwego łączy w sobie idee miasta zwartego, inteligentnego, dobrze nastrojonego i szczęśliwego. To takie miasto, gdzie przestrzenie publiczne są wygodnym miejscem do życia mieszkańców wszystkich grup, a nie tylko dla ruchu samochodowego.
Gliwice miastem sprawiedliwym?
Autorka projektu twierdzi, że niekoniecznie. I wskazuje na przeprowadzone analizy oraz badania dotyczące fragmentu miasta i obejmujący fragment centrum oraz dzielnicę Sośnica.
Oto jakie wnioski wynikły z analiz:
- skupienie większości obiektów o funkcji publicznej, edukacyjnej, zdrowotnej, kulturowej, handlowej i instytucjonalnej w strefie centrum; mieszkańcy dzielnic muszą zawsze dojeżdżać do centrum
- istnienie białych plam transportowych (obszary, które nie posiadają żadnych przystanków komunikacji publicznej w zasięgu 10 minut piechotą – około 750 m), utrudniających dostęp do korzystania z podstawowych usług i dóbr miasta. Najczęściej znajdują się one na obrzeżach stref, ale ograniczony dostęp do przystanków występuje również w centralnych ich częściach;
kursowanie większość linii obsługujących strefę podmiejską niewystarczająco często – co godzinę lub rzadziej, a tylko jedna linia przelotowa co 30 minut;
- brak szybkiej, bezpośredniej linii do najistotniejszych lokalizacji i największych generatorów ruchu w centrum i do innych stref; potrzeba dokonywania wielu przesiadek, marnowanie czasu;
- brak konkurencyjności komunikacji zbiorowej względem indywidualnych środków transportu (częstotliwość kursowania, wygoda, bezpośrednie połączenie, szybkość przejazdów);
- system transportowy w obrębie miasta oparty na jednym środku mobilności – autobusie;
- wiele przystanków obsługujących linie tylko w jednym kierunku (zlokalizowane po jednej stronie ulicy), co utrudnia użytkownikom sprawne przemieszczanie się;
- duże obszary niezabudowane z potencjałem inwestycyjnym.
Wytyczne i postulaty projektowe zaproponowane w nagrodzonej pracy:
uzupełnienie istniejącego systemu transportowego o nowoczesne środki mobilności, które dopełnią jego niedostateczne funkcjonowanie, lub zdecydowane, mocne dofinansowanie w celu poprawy działania oraz budowa systemu komunikacji tramwajowej i zintegrowanie jej z systemem w metropolii;
powiązania komunikacją zbiorową dzielnic miasta
komunikacja zbiorowa zintegrowana z metropolitalną.
lokalizacja nowych przystanków w obszarach białych plam transportowych pozbawionych dostępu do komunikacji publicznej;
zagęszczenie sieci połączeń wewnątrzstrefowych (między dzielnicami i z dzielnic do centrum);
zwiększenie częstotliwości kursowania;
stworzenie szybkiej, dalekodystansowej linii łączącej bezpośrednio strefę podmiejską z innymi strefami;
zwiększenie konkurencyjności transportu publicznego;
wprowadzenie aspektu multimodalności (możliwość korzystania z wielu różnych środków transportu, np. samochód+rower+autobus, tramwaj+rower, pociąg+samochód itp) oraz lokalizacja funkcjonalnych węzłów przesiadkowych;
zwiększenie dostępności do dóbr miejskich dla mieszkańców wszystkich stref;
zwiększenie atrakcyjności obszarów niezabudowanych w celach inwestycyjnych poprzez poprowadzenie przez nie szybkiej sieci transportu.
- Na podstawie wniosków i wytycznych z analiz zaproponowałam model sieci nowoczesnych środków mobilności oraz lokalizacji przystanków. Jego głównym założeniem jest uzupełnienie istniejącego systemu transportowego w celu wyeliminowania białych plam transportowych, a tym samym zwiększenia dostępności w realizowaniu podstawowych potrzeb mieszkańców z wielu grup społecznych. Wszystkie działania podejmowane w celu rozwoju miasta, jego zmian, próby polepszenia jego jakości, powinny odbywać się w duchu głębokiej partycypacji z mieszkańcami – tłumaczy Malicka – Skrzek.
Zwycięstwa na nowo
W skali urbanistyczno-architektonicznej zostały koncepcyjnie rozwiązane przestrzenie publiczne związane z wybranymi przystankami komunikacyjnymi. Architektka wybrała fragment ul. Zwycięstwa ( strefa miejska) i ze strefy podmiejskiej - skrzyżowanie ul. Sikorskiego z ul. Reymonta w Sośnicy.
Jeśli chodzi o ul. Zwycięstwa, to w koncepcji większość przestrzeni ulicy zajmują strefy piesze i rowerowe oraz zieleni i ogródki gastronomiczne. Centralnie przebiega linia nowoczesnego środka transportu poruszającego się po szynach Personal Rapid Transit (może być również tramwaj).
- Zmiany, których potrzebujemy, muszą być odważne, radykalne, zgodne z potrzebami mieszkańców, w tych czasach nie wystarczy poszerzyć chodnika o kilka centymetrów , całą ulicę obłożyć miejscami parkingowymi i włożyć do donic kilka kikutów-drzewek, które po dwóch sezonach obumrą. W projekcie jedynymi samochodami mogącymi przejechać po ul. Zwycięstwa to pojazdy służb, bojowe, dostawców oraz mieszkańców. Ulica jest zaprojektowana tak, by w bezpieczny sposób mogli poruszać się po niej piesi, rowerzyści, osoby starsze, spacerowicze, klienci sklepów i lokali gastronomicznych, dzieci, turyści oraz osoby o szczególnych potrzebach. Ulica ta jest pomyślana jako przyciągająca wszystkich wizytówka miasta, wolna od pędzących samochodów produkujących zanieczyszczenia. Jak przystało na Starówkę – taka ulica jak Zwycięstwa winna należeć do ludzi i mieszkańców – wylicza Malicka - Skrzek.
W strefie centrum w przestrzeni pieszej wydzielone zostały zieleńce, których forma pozwala na zagospodarowanie miejsc do siedzenia, zastosowania mebli miejskich czy miejsc na stojaki rowerowe. Tory ruchu Personal Rapid Transit w strefie centralnej oddzielone zostały od strefy pieszej i rowerowej pasami zieleni oraz szpalerem drzew. W całej przestrzeni ulicy pierwszeństwo ruchu nadane jest pieszym i rowerzystom, a dzięki inteligentnemu systemowi PRT nie zachodzą kolizje na przejściach dla pieszych.
- Inkluzywne, efektywne, i multimodalne systemy transportu publicznego są podstawą do tworzenia dostępnych, sprawiedliwych przestrzeni miast. Umożliwiają one użytkownikom na uczestniczenie w życiu społecznym, swobodę przemieszczania się, podnoszenie swoich szans, równy dostęp do usług i dóbr miasta i poprzez swój nieustanny rozwój pozwalają na podnoszenie jakości życia mieszkańców. Opisane w pracy koncepcje stawiają na pierwszym miejscu dobrostan ludzi z każdej z grup społecznych, szczególnie z tych najwrażliwszych – podsumowuje architektka.
(opr. ml)
Komentarze (0) Skomentuj