Świat przyspieszył. Odpowiedzi pojawiają się szybciej niż pytania, a opinie szybciej niż refleksja. W takim tempie łatwo zgubić coś naprawdę ważnego – czas na rozmowę, która potrzebuje zgody na to, że nie wszystko musi być rozstrzygnięte od razu. Miejska Biblioteka Publiczna w Gliwicach tworzy przestrzeń dla takiej właśnie rozmowy, proponując młodzieży cykl spotkań, podczas których uczyć się będą dialogu, sprawdzania informacji i odpowiedzialnego zabierania głosu.
Wszystko to w ramach realizowanego ze środków Fundacji Orlen projektu „Debatuj, sprawdzaj, myśl! Akademia Młodych Obywateli”. Patronat nad wydarzeniem objęła Prezydent Gliwic Katarzyna Kuczyńska-Budka.
Szybciej nie znaczy lepiej
Jeszcze kilkanaście lat temu rozmowy miały inny rytm – toczyły się niespiesznie, w przestrzeniach, które nie wymuszały natychmiastowej reakcji, podczas gdy dziś w dużej mierze przeniosły się do Internetu, gdzie obowiązuje logika skrótu, emocji i szybkiej odpowiedzi. Młodzi funkcjonują w świecie, w którym informacja pojawia się bez przerwy, ale jej wiarygodność coraz trudniej ocenić, bo obok faktów krążą półprawdy, zmanipulowane obrazy i treści, które wyglądają przekonująco tylko dlatego, że zostały dobrze zaprojektowane.
Do tego dochodzą algorytmy, które podsuwają to, co już znamy lub w co jesteśmy skłonni uwierzyć, przez co rozmowa coraz częściej zamienia się w równoległe monologi. Nic więc dziwnego, że młodzi mówią dziś wprost, że nie wiedzą, komu ufać i jak rozmawiać, żeby nie zostać natychmiast ocenionym – i właśnie z tej potrzeby wyrasta projekt realizowany przez gliwicką bibliotekę.
Biblioteka. Miejsce, które daje czas
Biblioteka ma dziś szczególną rolę, bo jako jedna z niewielu instytucji może pozwolić sobie na coś, co w innych przestrzeniach jest coraz trudniejsze – na spowolnienie. Nie opiera się na tym, kto ma rację, ale na próbie wzajemnego zrozumienia, nie wymaga natychmiastowych odpowiedzi, a pozwala na chwilę zawahania, namysłu i zmiany zdania.
„Debatuj, sprawdzaj, myśl!” jest właśnie taką propozycją – skierowaną do uczniów gliwickich szkół ponadpodstawowych i zbudowaną jako proces, który prowadzi od zadawania pytań, przez rozmowę i analizę, aż do momentu, w którym młodzi zaczynają mówić własnym głosem i brać odpowiedzialność za to, co mówią.
Najpierw pytanie, potem głos
Projekt zaczyna się od czegoś, co wcale nie jest oczywiste – od pytania, które nie musi od razu prowadzić do odpowiedzi, ale raczej otworzyć przestrzeń do myślenia. W formule debaty sokratejskiej, wraz z Agnieszką Zientarską, dziennikarką i filozofką, uczestnicy nauczą się rozmowy, która nie polega na przekonywaniu, tylko na dociekaniu, sprawdzaniu i wspólnym szukaniu sensu.
Dopiero kolejnym krokiem jest wejście w debatę, czyli sytuację bardziej wymagającą, w której trzeba już nie tylko słuchać, ale też jasno formułować myśli, budować argumenty i odpowiadać na stanowisko drugiej strony. Warsztaty debat oksfordzkich prowadzone przez dr. Jakuba Prusia z Uniwersytetu Ignatianum w Krakowie, pokazują, że spór nie musi niszczyć relacji, a dobrze poprowadzona rozmowa może być jednocześnie wymagająca i uważna.
Myślenie jako umiejętność
Jednym z najważniejszych elementów projektu jest uświadomienie młodzieży, że myślenie nie jest czymś oczywistym ani danym raz na zawsze, ale kompetencją, którą można – i trzeba – rozwijać. Podczas warsztatów z krytycznego myślenia, prowadzonych przez prof. Dariusza Kuboka z Uniwersytetu Śląskiego, młodzi przyjrzą się mechanizmom, które wpływają na ich decyzje: skrótom poznawczym, emocjom, schematom, które często działają szybciej niż refleksja.
Uczą się zatrzymywać pierwsze wrażenie, patrzeć na informacje z różnych perspektyw i zadawać sobie pytanie, skąd właściwie coś wiedzą i czy to, co widzą, jest rzeczywiście tym, czym się wydaje.
Świat, który trzeba umieć czytać
Rzeczywistość, w której poruszają się młodzi ludzie, jest dziś złożona nie tylko treściowo, ale i technologicznie, dlatego projekt obejmuje także warsztaty poświęcone dezinformacji z ekspertami Fundacji Demagog i sztucznej inteligencji z edukatorem i trenerem, Karolem Baranowskim. Uczestnicy uczą się sprawdzać źródła, analizować materiały wizualne i rozpoznawać manipulacje, a jednocześnie poznają mechanizmy działania narzędzi AI, które coraz częściej wpływają na to, co widzimy i jak interpretujemy świat.
To wiedza bardzo konkretna, bo dotyczy codziennych sytuacji – tego, co pojawia się w telefonie, w mediach społecznościowych, w wiadomościach, które łatwo uznać za prawdziwe tylko dlatego, że są dobrze podane.
Od rozmowy do działania
To, co wyróżnia projekt, to przejście od rozmowy do działania, czyli moment, w którym zdobyte kompetencje zaczynają być wykorzystywane w praktyce. Podczas symulacji konsultacji społecznych, które poprowadzą Ewa Baron i Małgorzata Nogieć, specjalistki z Centrum 3.0 – Gliwickiego Ośrodka Działań Społecznych młodzi wcielają się w różne role i przechodzą przez proces podejmowania decyzji, ucząc się, że kompromis nie jest porażką, ale częścią wspólnego myślenia o rzeczywistości.
Jeszcze wyraźniej widać to w minipanelu obywatelskim, gdzie przy współudziale Centrum Edukacji Obywatelskiej, uczestnicy analizują wybrany problem, konfrontują różne perspektywy i wspólnie wypracowują rekomendacje, które mogą zostać wykorzystane przez szkoły i instytucje.
Głos, który słychać
Finałem projektu będzie Festiwal Obywatelski, podczas którego młodzi zaprezentują efekty swojej pracy – debatę, rekomendacje i przygotowane materiały, pokazując, że rozmowa może mieć realne przełożenie na to, co dzieje się w przestrzeni publicznej.
To moment, w którym ich głos przestaje być tylko ćwiczeniem i zaczyna być częścią większej rozmowy.
Choć projekt ma swój harmonogram i finał, jego sens wykracza poza konkretne daty, bo wypracowane materiały i metody mają być dalej wykorzystywane w szkołach i w bibliotece, a sama idea rozmowy – kontynuowana w kolejnych działaniach.
Do udziału zaproszeni są uczniowie gliwickich szkół ponadpodstawowych, a udział w projekcie jest bezpłatny. Harmonogram wydarzeń dostępny jest na stronie: www.biblioteka.gliwice.pl/projekty/debatuj-sprawdzaj-mysl-akademia-mlodych-obywateli/.
Szczegółowe informacje można uzyskać w Dziale Projektów Miejskiej Biblioteki Publicznej w Gliwicach: projekty@biblioteka.gliwice.pl, tel. 32 238 26 24.
Komentarze (0) Skomentuj