Heimat i hajmat. Przedwojenny Górny Śląsk zapisany w fotografii Data dodania: 2026-01-16

Jak dawniej patrzono na „małą ojczyznę” i czy dziś potrafimy odczytać te obrazy na nowo? W Willi Caro otwiera się wystawa prezentująca unikatowe przedwojenne fotografie Górnego Śląska ze zbiorów Muzeum w Gliwicach.

Od 23 stycznia do 19 kwietnia 2026 roku w Willi Caro – Czytelni Sztuki będzie można zobaczyć wystawę „Heimat i hajmat. Górny Śląsk na fotografii przedwojennej ze zbiorów Muzeum w Gliwicach”. Ekspozycja przygotowana przez Martę Paszko z Działu Etnografii i Antropologii Miasta to opowieść o fotografii jako narzędziu budowania wyobrażeń o regionie, tożsamości i „małej ojczyźnie”.

Prezentowane zdjęcia wpisują się w nurt tzw. fotografii ojczystej (Heimatphotographie), który rozwinął się na przełomie XIX i XX wieku w Niemczech, m.in. pod wpływem ruchu ochrony stron ojczystych – Heimatschutzbewegung – oraz popularyzacji fotografii amatorskiej. W okresie międzywojennym tego rodzaju fotografie pełniły nie tylko funkcje krajoznawcze i dokumentacyjne, lecz także propagandowe, kształtując określony obraz regionu i jego mieszkańców.

Szczególną rolę w tym procesie odegrało gliwickie wydawnictwo Heimatverlag Oberschlesien GmbH, założone w 1920 roku. Specjalizowało się ono w albumach, książkach i pocztówkach ukazujących kulturowe i gospodarcze bogactwo Górnego Śląska. Zgromadzona przez wydawnictwo kolekcja fotografii, utrwalonych na szklanych kliszach, trafiła wkrótce do zbiorów ówczesnego Oberschlesisches Museum w Gleiwitz, a dziś stanowi cenny zasób Muzeum w Gliwicach.

Wystawa jest prezentacją zdigitalizowanego fragmentu tej kolekcji – wyboru zdjęć z działów etnografii, sztuki i historii. Zwiedzający zobaczą prace najważniejszych fotografów współpracujących z wydawnictwem, m.in. Paula Schau, Juliusa Grehla, Alfreda Noky’ego, Antona Brendta i Maxa Steckla. Ekspozycja została uporządkowana tematycznie i obejmuje fotografie przemysłu, architektury sakralnej, scen etnograficznych oraz pejzaży miast Górnego Śląska. Osobną część poświęcono technologii wykonania zdjęć – zaprezentowane zostaną także oryginalne klisze szklane.

Kuratorka wystawy Marta Paszko zachęca do refleksji nad współczesnym odczytaniem fotografii ojczystej. Czy możliwe jest spojrzenie na te obrazy poza ich pierwotnym kontekstem ideologicznym? Czy – mimo narzuconych narracji – pozwalają one dostrzec przeszłość dzisiejszego „hajmatu”, rozumianego jako współczesna, bliska nam mała ojczyzna?

Organizatorem wystawy jest Muzeum w Gliwicach. Ekspozycja w Willi Caro będzie dostępna dla zwiedzających do 19 kwietnia 2026 roku.