Z tego artykułu dowiesz się, że:
- cholesterol całkowity to suma cholesterolu obecnego we wszystkich frakcjach lipoprotein krwi,
- samo oznaczenie cholesterolu całkowitego nie wystarcza do pełnej oceny ryzyka sercowo-naczyniowego – powinno być interpretowane wraz z pełnym profilem lipidowym,
- podwyższony poziom cholesterolu całkowitego może być związany zarówno ze stylem życia, jak i z chorobami przewlekłymi czy predyspozycjami genetycznymi,
- badanie poziomu cholesterolu należy wykonywać regularnie, nawet u osób bez objawów i czynników ryzyka, jednak istnieją grupy osób, które w szczególności powinny go monitorować,
- poziom cholesterolu całkowitego zawsze powinien być interpretowany z uwzględnieniem indywidualnego ryzyka sercowo-naczyniowego.
Cholesterol całkowity – co to jest?
Cholesterol pełni wiele ważnych funkcji biologicznych. Stanowi element błon komórkowych, uczestniczy w produkcji hormonów steroidowych (m.in. kortyzolu, estrogenów i testosteronu), syntezie witaminy D oraz kwasów żółciowych niezbędnych do trawienia tłuszczów.
Cholesterol całkowity to suma stężeń cholesterolu transportowanego przez wszystkie lipoproteiny obecne we krwi:
- HDL – lipoproteiny o wysokiej gęstości, nazywane potocznie „dobrym” cholesterolem,
- LDL – lipoproteiny o niskiej gęstości, nazywane potocznie „złym” cholesterolem,
- VLDL – lipoproteiny o bardzo niskiej gęstości,
- IDL – lipoproteiny o pośredniej gęstości,
W skład cholesterolu całkowitego wchodzą również remnanty chylomikronów, czyli cząsteczki powstałe w wyniku rozkładu chylomikronów przez lipazę lipoproteinową.
Cholesterol całkowity jest oznaczany w próbce krwi żylnej jako jeden z podstawowych parametrów gospodarki lipidowej. Badanie cholesterolu można wykonać m.in. w ALAB laboratoria.
Cholesterol całkowity – kiedy należy wykonać badanie?
Oznaczenie cholesterolu całkowitego stanowi jeden z podstawowych elementów oceny ryzyka sercowo-naczyniowego. Jest wykonywane zarówno w ramach badań profilaktycznych, jak i diagnostyki zaburzeń gospodarki lipidowej.
Badanie stężenia cholesterolu całkowitego ma znaczenie, zwłaszcza u osób, u których występują czynniki zwiększające ryzyko chorób sercowo-naczyniowych i ich powikłań. Należą do nich przede wszystkim:
- osoby z nadwagą lub otyłością,
- osoby z cukrzycą lub stanem przedcukrzycowym,
- pacjenci z nadciśnieniem tętniczym,
- osoby z chorobami wątroby lub nerek,
- pacjenci z zaburzeniami funkcji tarczycy,
- osoby palące papierosy,
- osoby prowadzące siedzący tryb życia i o niskiej aktywności fizycznej,
- osoby stosujące dietę bogatą w nasycone kwasy tłuszczowe i tłuszcze trans,
- osoby z dodatnim wywiadem rodzinnym w kierunku chorób sercowo-naczyniowych lub rodzinnej hipercholesterolemii,
- pacjenci z rozpoznaną miażdżycą lub innymi chorobami układu krążenia.
Jednak sam wynik stężenia cholesterolu całkowitego w surowicy nie pozwala na pełną ocenę ryzyka sercowo-naczyniowego. Stanowi punkt wyjścia do wyliczenia frakcji lipidowych, np. LDL i nie-HDL. W praktyce klinicznej powinien być interpretowany razem z oznaczeniem innych parametrów, najlepiej w ramach pełnego lipidogramu.
Cholesterol całkowity – norma
U zdrowych dorosłych za pożądane uznaje się stężenie cholesterolu całkowitego poniżej 190 mg/dl (4,9 mmol/L). Należy jednak pamiętać, że wartość ta nie stanowi uniwersalnej normy dla całej populacji.
Docelowe stężenie cholesterolu może różnić się w zależności od indywidualnego ryzyka sercowo-naczyniowego oraz współistniejących chorób, takich jak cukrzyca, przewlekła choroba nerek czy rozpoznana miażdżyca. Ponadto zakresy wartości referencyjnych mogą się nieznacznie różnić między laboratoriami, dlatego wynik zawsze należy interpretować zgodnie z normami podanymi przez laboratorium wykonujące badanie.
Wynik badania zawsze powinien być interpretowany przez lekarza w odniesieniu do wieku, chorób współistniejących, stylu życia oraz pozostałych parametrów lipidogramu. W razie potrzeby zleci od dodatkowe badania i zaproponuje odpowiednie postępowanie profilaktyczne lub lecznicze.
Podwyższony poziom cholesterolu całkowitego – co oznacza i z czego wynika?
Podwyższone stężenie cholesterolu całkowitego w porównaniu z wartościami referencyjnymi jest sygnałem wskazującym na zaburzenia gospodarki lipidowej. Sam wynik nie pozwala rozpoznać konkretnej choroby, jednak może świadczyć o zwiększonym stężeniu lipoprotein aterogennych, zwłaszcza cholesterolu LDL, które sprzyjają odkładaniu się blaszek miażdżycowych w ścianach tętnic.
W konsekwencji wzrasta ryzyko rozwoju chorób sercowo-naczyniowych, takich jak miażdżyca, choroba wieńcowa czy choroba tętnic obwodowych, a także stanów zagrażających życiu, m.in. zawału serca i udaru mózgu.
Najczęstsze przyczyny podwyższonego stężenia cholesterolu obejmują:
- dietę bogatą w tłuszcze nasycone i tłuszcze trans,
- nadwagę i otyłość,
- małą aktywność fizyczną,
- palenie tytoniu,
- predyspozycje genetyczne, np. rodzinną hipercholesterolemię,
- schorzenia współistniejące, takie jak niedoczynność tarczycy, niektóre choroby wątroby i nerek,
- stosowanie niektórych leków, np. glikokortykosteroidów, wybranych leków immunosupresyjnych lub diuretyków.
Więcej na temat zwiększonego stężenia cholesterolu we krwi przeczytasz m.in. w Centrum Wiedzy ALAB laboratoria: https://www.alab.pl/centrum-wiedzy/hipercholesterolemia-czym-jest-i-jak-sie-objawia-przyczyny-diagnostyka-i-zapobieganie/
Jak przygotować się do badania?
Oznaczenie poziomu cholesterolu całkowitego wykonuje się z próbki krwi żylnej. Aktualne wytyczne wskazują, że można je wykonywać zarówno na czczo, jak i po posiłku.
Przed badaniem nie należy wprowadzać zmian do codziennej diety, natomiast lepiej powstrzymać się od jedzenia produktów wysokotłuszczowych na kilka dni przed wykonaniem oznaczenia. Należy także unikać intensywnego wysiłku fizycznego oraz spożywania alkoholu w dniu poprzedzającym pobranie krwi.
Podsumowanie
Regularne oznaczanie cholesterolu całkowitego stanowi ważny element profilaktyki chorób sercowo-naczyniowych. Sam wynik nie pozwala jednak na pełną ocenę ryzyka – powinien być interpretowany przez lekarza razem z pozostałymi parametrami lipidogramu oraz w kontekście indywidualnych czynników ryzyka pacjenta. Wczesne wykrycie nieprawidłowości umożliwia wdrożenie zmian stylu życia lub leczenia, które mogą znacząco zmniejszyć ryzyko chorób układu krążenia, zawału serca i udaru mózgu.
Bibliografia
1. Użarowska M., Surman M., Janik M., Dwie twarze cholesterolu: znaczenie fizjologiczne i udział w patogenezie wybranych schorzeń, Kosmos, 2018, 67(2), 375-390.
2. Burchardt P., Wpływ terapii skojarzonej opartej na ezetimibie i statynie na metabolizm cholesterolu w świetle aktualnej wiedzy medycznej, Choroby Serca i Naczyń, 2018, 15(3), 135-145.
3. Banach M., Burchardt P., Chlebus K., Dobrowolski P., Dudek D., Dyrbuś K., Cybulska B., Wytyczne PTL/KLRWP/PTK/PTDL/PTD/PTNT diagnostyki i leczenia zaburzeń lipidowych w Polsce 2021, Nadciśnienie Tętnicze w Praktyce, 2021, 7(3), 113-122.
4. Solnica B., Sygitowicz G., Sitkiewicz D., Jóźwiak J., Kasperczyk S., Broncel M., Banach M., Wytyczne Polskiego Towarzystwa Diagnostyki Laboratoryjnej i Polskiego Towarzystwa Lipidologicznego dotyczące diagnostyki laboratoryjnej zaburzeń gospodarki lipidowej 2024, Diagnostyka Laboratoryjna, 2024, 60(1), 1-24.
5. https://www.alab.pl/centrum-wiedzy/hipercholesterolemia-czym-jest-i-jak-sie-objawia-przyczyny-diagnostyka-i-zapobieganie/ (dostęp: 10.07.2026)
6. https://www.alab.pl/centrum-wiedzy/cholesterol-nie-hdl/ (dostęp: 10.07.2026)
7. https://www.alab.pl/badanie/cholesterol-calkowity-i99 (dostęp: 10.07.2026)
Artykuł sponsorowany
Komentarze (0) Skomentuj